🌱 Yashil o‘g‘itlar (sideratlar) — tuproq unumdorligini oshirish maqsadida maxsus ekiladigan o‘simliklar bo‘lib, ular tuproq tarkibini boyitadi, tuzilmasini yaxshilaydi va ekologik jihatdan xavfsiz oziqlantirish manbai hisoblanadi. Sideratlar ko‘pincha mineral o‘g‘itlarga tabiiy muqobil sifatida qo‘llaniladi.
Yashil o‘g‘itlarning asosiy vazifalari
🔹 Azot bilan boyitish
Dukkakli siderat o‘simliklar atmosferadagi azotni yutib, uni tuproq tarkibiga o‘tkazadi. Natijada keyingi ekinlar uchun tabiiy azot manbai shakllanadi.
🔹 Tuproq tuzilmasini yaxshilash
Sideratlar tuproqning havo va suv o‘tkazuvchanligini oshiradi, zichligini kamaytiradi va ildiz tizimining rivojlanishi uchun qulay muhit yaratadi.
🔹 Eroziyadan himoya va organik modda manbai
Yashil o‘g‘itlar tuproq yuzasini qoplab, shamol va suv orqali yuvilishdan himoya qiladi. Chiriganidan so‘ng tuproqda ko‘p miqdorda organik modda hosil bo‘lib, umumiy unumdorlik oshadi.
🔹 Begona o‘tlarga qarshi tabiiy kurash
Siderat o‘simliklar tez o‘sib, begona o‘tlarga joy va oziqa moddalari yetishmasligiga sabab bo‘ladi.
Siderat sifatida keng qo‘llaniladigan o‘simliklar
✅ Dukkakli ekinlar: no‘xat, loviya, beda, soya
— Azot to‘plashda eng samarali hisoblanadi.
✅ Don ekinlari: arpa, javdar, suli
— Tuproq strukturasini yaxshilaydi va begona o‘tlarga qarshi yaxshi natija beradi.
✅ Krestli ekinlar: xantal, sholg‘om, rediska
— Tuproqni zararkunandalardan himoya qiladi va mikroelementlar bilan boyitadi.
Sideratlarni ekish va qo‘llash vaqti
📌 Yashil o‘g‘itlar asosan asosiy ekinlar oralig‘ida yoki hosil yig‘ib olingandan so‘ng ekiladi. Ko‘p hollarda ular kuzda yoki erta bahorda ekilib, gullash arafasida yoki gullashdan keyin o‘rib, tuproqqa haydab yuboriladi.
🔄 Bu usul o‘simlik massasining tez parchalanishiga va oziq moddalarning tuproqqa o‘tishiga yordam beradi.
Amaliy samaradorlik
📊 Tadqiqotlarga ko‘ra, 1 gektar yerga 35–45 tonna yashil massa haydab yuborilganda, tuproqqa 150–200 kg azot tushadi. Bu miqdor o‘rtacha 35–40 tonna go‘ng ta’siriga tengdir.
❗ Go‘ng yetishmaydigan sharoitda sideratlar uning samarali o‘rnini bosa oladi. Hatto ayrim hollarda yashil o‘g‘itlar tarkibidagi azot miqdori go‘ngdagidan ham yuqori bo‘lishi mumkin.
