O‘simliklarga o‘g‘it berish hosildorlikni oshirishning eng muhim omillaridan biridir. Ammo ko‘pchilik holatlarda o‘g‘it foyda o‘rniga zarar keltirib, o‘simlik ildizining kuyishiga sabab bo‘ladi. Natijada ekinlar sust rivojlanadi, barglari sarg‘ayadi, hatto butunlay nobud bo‘lishi ham mumkin. Quyida o‘g‘it ildizni qachon, nima sababdan va qanday mexanizm orqali kuydirishi, hamda bu holatning oldini olish yo‘llari batafsil yoritiladi.
O‘g‘it ildizni qanday kuydiradi?
Mineral o‘g‘itlar tarkibida turli tuzlar bo‘ladi. Agar tuproqda bu tuzlar miqdori keskin oshib ketsa, osmotik bosim buziladi. Bunday sharoitda ildiz suvni shimib ololmaydi, aksincha, o‘zidagi namlikni tuproqqa chiqarib yuboradi. Shu jarayon ildiz hujayralarining qurishi va nobud bo‘lishiga olib keladi. Bu holat ilmiy jihatdan “kimyoviy kuyish” deb ataladi.
Ildiz kuyishiga olib keladigan asosiy sabablar
1️⃣ O‘g‘it me’yoridan ortiq solinganda
“Ko‘p bersam, hosil ko‘p bo‘ladi” degan fikr — eng katta xato. Me’yoridan ortiq berilgan o‘g‘it tuproqdagi tuz miqdorini oshirib, ildiz faoliyatini izdan chiqaradi.
2️⃣ Quruq tuproqqa o‘g‘it sepilganda
Namlik bo‘lmasa, o‘g‘it bir joyda to‘planib qoladi va ildiz bilan bevosita aloqada bo‘lib, uni kuydiradi. Ayniqsa issiq ob-havoda bu xavf yanada kuchayadi.
3️⃣ Yangi ko‘chat yoki nihollarga bevosita o‘g‘it tekkizilganda
Yosh ildizlar juda nozik bo‘ladi. Karbamid, ammiakli selitra kabi tez ta’sir qiluvchi mineral o‘g‘itlar niholni bir necha kun ichida nobud qilishi mumkin.
4️⃣ Xlor va azot miqdori yuqori o‘g‘itlar noto‘g‘ri ishlatilganda
Kaliy xlorid, ammiakli o‘g‘itlar tuproqda to‘planib qolsa, ildiz to‘qimalarini shikastlaydi va o‘sishni sekinlashtiradi.
5️⃣ Suyuq o‘g‘itlar suyultirilmasdan berilganda
Konsentrat holidagi suyuq o‘g‘it ildiz hujayralarini “yoqib yuboradi”, natijada o‘simlik tez so‘lib qoladi.
